خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / صنعت و فناوری فضایی / سالوت، اولین ایستگاه فضایی دنیا
.

سالوت، اولین ایستگاه فضایی دنیا

اولین ایستگاه فضایی دنیا را اتحاد جماهیر شوروی، با نام سالوت-۱، در فضا برقرار کرد. برنامه سالوت متشکل از ۹ تک مدول بود که به عنوان ایستگاه فضایی در بازه زمانی ۱۱ ساله‌ای، از ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۲، در مدار قرار گرفتند.
برنامه سالوت شامل شش ایستگاه تحقیقاتی علمی و سه ایستگاه نظامی جاسوسی بود. هدف از راه‌اندازی برنامه سالوت، جمع‌آوری اطلاعات علمی، جاسوسی، نجومی، زیستی، تحقیق درباره اثرات زندگی در فضا بر روی انسان و انجام پاره‌ای آزمایش‌ها در مدار زمین بود. تجربه‌های به دست آمده از این ایستگاه‌ها که تنها از یک مدول تشکیل شده بودند، راه را برای ساخت و برقراری ایستگاه‌های فضایی بزرگ‌تر و پیچیده‌تری مانند میر و ایستگاه فضایی بین‌المللی هموار کرد. هسته یا مدول مرکزیِ هر یک از این ایستگاه‌ها از سالوت گرفته شد.

۱۳۰۵۰-۳
سالوت-۱، نوزدهم آوریل ۱۹۷۱ با موشک پروتون پرتاب شد. پس از پرتاب، خدمه ایستگاه با استفاده از فضاپیمای سایوز به آن فرستاده می‌شدند. طول سالوت-۱ نزدیک به ۱۲/۲ متر (۴۰ فوت) بود. این ایستگاه، آزمایشگاهی را به منظور تحقیق در مورد گیاهان در خود جای داده بود. اولین خدمه‌ای که راهی این ایستگاه شدند به دلیل نقص در مکانیزم اتصال با ایستگاه نتوانستند داخل آن شوند. گروه دوم خدمه، با سایوز-۱۱ به این ایستگاه پرتاب شدند و بیست و سه روز در آن به سر بردند، اما متأسفانه در برگشت، دریچه تطابق فشار کپسول بازگشتی، نابهنگام باز شد و به دلیل از بین رفتن فشار داخل کپسول، خدمه از بین رفتند. این حادثه یکی از دلخراش‌ترین سوانح فضایی به حساب می‌آید. بعد از تراژدی سالوت-۱، این برنامه متوقف نشد.
سالوت-۲ در حقیقت نمونه اولیه‌ای از یک ایستگاه فضایی نظامی بود. گرچه پرتاب این ایستگاه در آوریل ۱۹۷۳ با موفقیت انجام شد، دو روز پس از پرتاب، ایستگاه به دلیل از دست دادن فشار و کنترل پرواز، از دست رفت و یازده روز پس از پرتاب وارد جو شد و سوخت.
ایستگاه بعدی با نام کاسموس-۵۵۷، در مه ۱۹۷۳، سه روز پیش از پرتاب ایستگاه فضایی اسکای‌لب (ایالات متحده) پرتاب شد، اما به دلیل اشکال در سامانه کنترل پرواز، اجباراً وارد اتمسفر شد و سوخت.

۱۳۰۵۰-۴
سالوت-۳ نیز با اهداف نظامی پرتاب شد و تعداد زیادی حسگرهای شناسایی برای مقاصد جاسوسی داشت. این ایستگاه تعدادی قوطی فیلم به زمین فرستاد تا فیلم‌ها برای به‌دست آوردن اطلاعات از مواضع موردنظر ارزیابی شوند. تنها یکی از اعضای خدمه سایوز- ۱۴ که به این ایستگاه رفته بودند موفق شد در آن ساکن شود. اتصال سایوز-۱۵ با این ایستگاه انجام‌پذیر نشد اما در کل، این ایستگاه تجربه موفقی از خود به جای گذاشت.
سالوت-۴ موفق‌تر از ایستگاه‌های پیشین ظاهر شد. این ایستگاه سه خدمه را طی سه مأموریت سایوز-۱۷، ۱۸ و ۲۱ در خود پذیرا شد که یکی از آنها شصت و سه روز طول کشید. یک فضاپیمای سایوز بی‌سرنشین هم، سه ماه به این ایستگاه متصل ماند.
سالوت-۵ سومین ایستگاه نظامی این برنامه بود که البته پس از انجام این مأموریت، دولتمردان شوروی به این نتیجه رسیدند که انجام مأموریت‌های نظامی اینچنینی هزینه زیادی دربر دارد و ارزش اطلاعات دریافتی نسبت به سرمایه صرف شده، چندان نیست. بنابراین، ادامه برنامه به فعالیت‌های تحقیقی و نمایش فناوری اختصاص یافت.
در طول دهه هفتاد میلادی، برنامه سالوت در حین کسب موفقیت‌ها و مواجهه با مشکلات همچنان ادامه داشت. نقطه اوج برنامه سالوت، سالوت-۶ بود که رکورد طولانی‌ترین مأموریت فضایی را تا آن زمان، به مدت ۲۳۶ روز، رقم زد. این ایستگاه فضایی که بین سال‌های ۱۹۷۷و ۱۹۷۸ فعال بود، دارای دو قسمت برای پهلوگیری و اتصال بود و در حقیقت این قابلیت را داشت که دو فضاپیما از دو سر به آن متصل شوند. به این ترتیب این ایستگاه برای اولین بار فناوری اتصال سه فضاپیما به یکدیگر را در فضا به نمایش گذاشت. فضاپیماهایی که با فناوری کنترل از دور با این ایستگاه پهلوگیری می‌کردند، مشکل طولانی شدن مأموریت‌های فضایی را برای فضانوردان حل کرده بودند. کپسول‌های حامل اکسیژن و مواد غذایی با استفاده از این فضاپیماها، برای خدمه ایستگاه فرستاده می‌شدند.
فضاپیمای باری پروگرس برای اولین بار با این ایستگاه پهلوگیری و به آن سوخت تزریق کرد. از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۲، سالوت-۶، خدمه پنج مأموریت سرنشین‌دار طولانی‌مدت و یازده مأموریت کوتاه‌مدت را پذیرا شد.

۱۳۰۵۰-۲
سالوت-۷ از نظر تجهیزات بسیار شبیه به سالوت-۶ بود و آخرین ایستگاه برنامه سالوت بود. سالوت-۷ که از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۱ فعالیت داشت، در مجموع نه مأموریت را میزبانی کرد که دو مأموریتِ آن، بین‌المللی بود. در طول ۹ سال عمر مداری این ایستگاه، ده خدمه در آن به سر بردند و در مجموع ۸۰۰ روز در این ایستگاه اقامت داشتند و به مطالعه و تحقیق پرداختند. شایان ذکر است که در اولین مأموریت به ایستگاه فضایی میر، یک سری تجهیزات از سالوت-۷ به میر انتقال داده شد. در حقیقت ایستگاه فضایی سالوت-۷، تجربه لازم برای برقراری ایستگاه فضایی بزرگ و پیچیده‌ای مانند میر را فراهم آورده بود. در فوریه ۱۹۹۱، سالوت-۷ به کار خود پایان داد. پرتاب دو ایستگاه فضایی دیگر نیز در برنامه سالوت دیده شده بود که بعدها لغو شد.

منبع:
لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *