مروری بر برنامه آپولو

برنامه آپولو با هدف رسیدن انسان به ماه تعریف شد. این برنامه، سومین برنامه سرنشین‌دار فضایی ایالات متحده امریکا بود. در سال ۱۹۶۱، جان اف. کندی، رئیس جمهور وقت ایالات متحده، اعلام کرد پیش از پایان دهه شصت، یک نفر از این کشور به ماه خواهد رفت. این ادعا در ژوئیه سال ۱۹۶۹ به واقعیت پیوست. برنامه آپولو بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۵، با به‌کارگیری فضاپیمای آپولو و پرتابگر ساترن، شش فرود موفق را روی ماه به نمایش گذاشت.
آپولو-۱، بیست و ششم فوریه ۱۹۶۶ پرواز آزمایشی زیرمداری و آپولوهای ۲ و ۳ در ژوئیه همان سال آزمایش مداری انجام دادند. در هر دو مأموریت از پرتابگر ساترن-۱بی استفاده شد. مأموریت‌های آپولو-۱ تا آپولو-۶ بی‌سرنشین بود. آپولو-۴ در ۹ نوامبر ۱۹۶۷، اولین پرواز آزمایشی بوستر ساترن-۵ را به نمایش گذاشت. آپولو-۶، آخرین مأموریت بی‌سرنشین برنامه، چهارم آوریل ۱۹۶۸ پرتاب شد و پس از ده ساعت به زمین بازگشت. در مأموریت آپولو-۷ که یازدهم اکتبر ۱۹۶۸ انجام شد، فضاپیمای حامل، سه نفر را به مدار زمین برد.

۱۳۰۴۹-۵
بین بیست و یکم دسامبر ۱۹۶۸ و هجدهم مه ۱۹۶۹، ناسا سه مأموریت آپولو-۸، ۹ و ۱۰ را با استفاده از پرتابگر ساترن-۵ به انجام رساند. هر یک از مأموریت‌ها سه خدمه داشت. در آپولو-۸ که اولین پرتاب آپولو با راکت ساترن-۵ بود، فضاپیما در مأموریت شش روزه خود، ده بار گرد ماه چرخید و اولین فضاپیمای سرنشین‌داری شد که گردش به دور ماه را به انجام رسانده است. در مأموریت‌های آپولو ۹ و ۱۰ نیز فضاپیما روی ماه فرود نیامد.
سرانجام فضاپیمای آپولو-۱۱ آماده شد که روی سطح ماه فرود آید. برای انجام این مأموریت، فضاپیما می‌بایست مستقیم به سمت ماه پرواز می‌کرد، بخشی از آن روی ماه فرود می‌آمد و دوباره برمی‌خاست. شانزدهم ژوئیه ۱۹۶۹، فضاپیمای آپولو، حامل سه فضانورد با نام‌های نیل آرمسترانگ، ادوین (باز) آلدرین و مایکل کالینز، با پرتابگر ساترن-۵، به سوی ماه پرتاب شد؛ این فضاپیما پس از چهار روز در مدار ماه قرار گرفت و شروع به گردش دور آن کرد. آلدرین و آرمسترانگ سوار ماه‌نشین ایگل شدند و کالینز در فضاپیمای گردان به دور ماه، باقی ماند. بیستم ژوئیه ۱۹۶۹ در ساعت ۴ و ۱۸ دقیقه بعد از ظهر، ماه‌نشین عقاب بر خاک ماه نشست. در ساعت ۲۲ و ۵۶ دقیقه‌ شب، ابتدا آرمسترانگ و پس از آن آلدرین از ماه‌نشین پیاده شدند و قدم بر سطح این کره نهادند. آرمسترانگ، نخستین انسانی که قدم بر کره‌ای دیگر نهاد، هنگامی که بر سطح ماه قدم گذاشت، گفت: “این، قدمی کوچک برای انسان ولی جهشی بزرگ برای بشریت است”. میلیون‌ها انسان در سراسر دنیا از رادیو و تلویزیون صدای او را ‌شنیدند.

۱۳۰۴۹-۳
فضاپیمای آپولو از دو بخش عمده تشکیل شده بود: مدول فرمان و خدمات که خدمه بیشتر زمان مأموریت را در آن به سر می‌بردند؛ و مدول قمری که روی ماه فرود می‌آمد و پس از انجام مأموریت از سطح آن برمی‌خاست. مدول فرمان، مخروطی شکل بود و می‌توانست سه نفر را در خود جای دهد. تجهیزاتی نیز که در این بخش جای می‌گرفتند عبارت بودند از موتورهای کنترل عکس‌العمل، دالان پهلوگیری، سامانه‌های هدایت، کنترل و ناوبری، و کامپیوتر اصلی هدایت آپولو.
مدول خدمات به مدول فرمان متصل بود و سامانه پیشرانش و سوخت آن، چهار پیشرانه مانوردهنده، آنتن باند-اس برای ارتباط با مرکز کنترل مأموریت، مخازن ذخیره آب و هوا و تجهیزات دیگری را درخود جای داده بود. در مأموریت آپولوهای ۱۵، ۱۶ و ۱۷ این مدول، تجهیزات علمی‌ نیز حمل می‌کرد. این دو بخش فضاپیما می‌بایست تا پیش از مرحله بازگشت به جو، جایی که مدول خدمات جدا می‌شد، به یکدیگر متصل می‌ماندند. فقط مدول فرمان پوشش حرارتی داشت بنابراین مسافران در این بخش می‌توانستند از گرمای بیش از حد مرحله عبور از جو در امان بمانند. پس از عبور از جو، سرعت فرود با استفاده از چتر کم می‌شد و فرود آرامی را برای مدول فرمان در اقیانوس فراهم می‌کرد.
مدول قمری، تنها برای فرود روی ماه طراحی شده بود. این مدول پوشش حفاظت حرارتی نداشت و ساختارش بسیار سبک بود. این مدول دو نفر را می‌توانست از مدار ماه به سطح آن ببرد و شامل دو بخش فرود روی ماه و برخاست از روی آن بود. بخش فرود می‌توانست تجهیزاتی مانند وسایل آزمایش یا سطح‌پیما را در خود جای دهد.
بسیار پیش از آنکه مأموریت‌های سرنشین‌دار آپولو شروع شود، آماده‌سازی برای انجام این مأموریت‌ها آغاز شده بود. پروازهای آزمایشی بوستر ساترن-۱ در اکتبر ۱۹۶۱ شروع شد و تا سپتامبر ۱۹۶۴ ادامه داشت. ساترن-۱بی مدل بهبودیافته ساترن-۱ بود. این راکت به اندازه ساترن-۵ قدرتمند نبود، اما می‌توانست مدول فرمان و مدول قمری را در مدار زمین قرار دهد. این راکت در مأموریت‌های آزمایشی آپولو و نیز برنامه اسکای‌لب به کار گرفته شد. موشک ساترن-۵ بسیار قدرتمندتر از بوسترهایی بود که پیش از آن و حتی تاکنون ساخته شده‌اند. این راکتِ سه مرحله‌ای، یک واحد تجهیزات داشت که شامل سامانه هدایت و کنترل بوستر بود.

۱۳۰۴۹-۱
مأموریت‌های آپولو پس از آپولو-۱۱ همچنان ادامه داشت. مأموریت آپولو-۱۳ به سرانجام نرسید اما خدمه به سلامت به زمین بازگشتند. چهار مأموریت بعدی آپولو، یعنی آپولو-۱۴ تا آپولو-۱۷، با موفقیت روی ماه فرود آمدند. بین سال‌های ۱۹۶۹ و ۱۹۷۲، فضاپیماهای آپولو، شش نوبت روی ماه فرود آمدند که در هر نوبت، دو فضانورد روی ماه پیاده ‌شدند. به این ترتیب در مجموع دوازده نفر توانستند بر جسم آسمانی دیگری گام نهند. در مأموریت آپولو-۱۵ برای حرکت در سطح ماه از وسیله نقلیه استفاده شد. این وسیله، اولین سطح‌پیمای فضایی سرنشین‌دار بود. آپولو-۱۶ نمونه‌برداری متنوعی از سطح ماه انجام داد و در آپولو-۱۷ طولانی‌ترین پیاده‌روی و گشت‌وگذار در ماه و نیز بیشترین نمونه‌برداری از سطح آن صورت گرفت. در این مأموریت نیز از سطح‌پیمای سرنشین‌دار استفاده شد. در کل برنامه آپولو، ۳۸۱/۷ کیلوگرم سنگ و خاک از سطح ماه به زمین آورده شد. معروفترین نمونه آورده شده از ماه، سنگی به نام جنسیس یا سنگ هوشمند است که در مأموریت آپولو-۱۵ به زمین آورده شد.
مأموریت‌های برنامه‌ آپولو، به عنوان یکی از طولانی مدت‌ترین برنامه‌های فضایی سرنشین‌دار ناسا، در سال ۱۹۷۳ پایان پذیرفت. بعد از آخرین مأموریت آپولو، یعنی آپولو-۱۷، تاکنون (سال ۲۰۰۷) بشر به بالاتر از مدارهای پایینی زمین پرواز نکرده است. در ابتدا سه مأموریت دیگر نیز در برنامه آپولو (مأموریت‌های آپولو ۱۸ تا ۲۰) دیده شده بود. این مأموریت‌ها به دلیل کاهش بودجه ناسا دنبال نشد و در عوض قرار شد بودجه آن به توسعه شاتل فضایی اختصاص یابد.
هزینه برنامه آپولو، ۲۵/۴ میلیارد دلار (دلار سال ۱۹۶۹ یا ۱۳۵ میلیارد دلار به دلار سال ۲۰۰۶) برآورد شده است. برای انجام چنین برنامه عظیمی نیاز به استخدام ۴۰۰٫۰۰۰ نیرو و حمایت بیش از ۲۰٫۰۰۰ دانشگاه و شرکت صنعتی بود. برخلاف موفقیت‌های زیاد و افتخارات بی‌شماری که برنامه آپولو برای بشر به همراه داشته است، این برنامه دو شکست سنگین را تجربه کرد. اولین شکست در مأموریت آپولو-۱ (نام مأموریت در ابتدا اِی‌اس-۲۰۴ بود که پس از وقوع سانحه به افتخار کشته‌شدگان آن به آپولو-۱ تغییر پیدا کرد) رخ داد که در آن در اثر آتش گرفتن لانچ‌پد فضاپیما، سه فضانورد جان خود را از دست دادند. علت حادثه آپولو-۱، نقص در سیم‌کشی مدول فرمان بود. دومین حادثه که البته به اندازه حادثه نخست دلخراش نبود، در مأموریت آپولو-۱۳ رخ داد. در این مأموریت فضاپیما در نزدیکی ماه دچار آسیب و سبب شد فضانوردان نتوانند روی ماه فرود بیایند. برنامه آپولو بی‌شک یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای بشر در طول تاریخ بوده است. آپولو نام الهه نور یونان باستان است.

۱۳۰۴۹-۴

منبع:
لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

3 نظر

  1. سلام.وبسایت خیلی خوبی دارید.خیلی خیلی ممنون

  2. سلام.خواستم بابت وبسایت خوبتون ازتون تشکر کنم و
    امیدوارم باعث ایجاد انگیزه براتون بشه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *