خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / صنعت و فناوری فضایی / وایکینگ، دومین کاوشگر سیاره سرخ ایالات متحده امریکا

وایکینگ، دومین کاوشگر سیاره سرخ ایالات متحده امریکا

در سال‌های دهه هفتاد میلادی، دستیابی به مریخ در زمره اولویت‌های سازمان فضایی ناسا قرار داشت. موفقیت برنامه مارینر، باعث شد ناسا برنامه‌ای جدید و با قابلیت‌هایی بیشتر برای رسیدن به سیاره سرخ به نام وایکینگ تعریف کند. به همین منظور فضاپیماهای وایکینگ-۱ و وایکینگ-۲ ساخته شدند.
هر یک از دو کاوشگر این برنامه از دو بخش اصلی تشکیل شده بود: مدارگردی که در مدار به دور مریخ بچرخد و از آن عکس بگیرد و سطح‌نشینی که روی سطح سیاره فرود آید و در آن به کند و کاو بپردازد. مدارگردها علاوه بر عکس‌برداری، اطلاعاتی را که سطح‌پیماها به آنها می‌فرستادند نیز به زمین مخابره می‌کردند. وایکینگ-۱، بیستم اوت ۱۹۷۵ و وایکینگ-۲، نهم سپتامبر همان سال، هر دو با راکت تایتان-۳ پرتاب شدند. این دو کاوشگر، مسافت ۵۶٫۳۲۵٫۵۰۰ کیلومتری زمین تا مریخ را طی کردند و سرانجام در سال ۱۹۷۶ موفق به فرود در سطح مریخ شدند. این موفقیت، به اندازه موفقیت امریکایی‌ها در تسخیر ماه اهمیت داشت. از اهداف این مأموریت، به‌دست آوردن تصاویری با وضوح بالا از سطح مریخ بود تا دانشمندان را در شناخت مواد تشکیل دهنده و همچنین ساختار اتمسفر مریخ یاری دهد. جستجو برای یافتن نشانه‌های حیات از دیگر اهداف این برنامه بود.

۱۳۰۵۶-۱
وایکینگ-۱، نوزدهم ژوئن ۱۹۷۶ در مدار بهرام قرار گرفت. پس از رسیدن به مریخ و ارسال عکس‌هایی از آن که برای تعیین محل فرود سطح‌نشین استفاده شد، مدارگرد و سطح‌نشین از هم جدا شدند. پس از آن، سطح‌نشین وارد اتمسفر مریخ شد و در محل تعیین شده فرود آرام و موفقی را به نمایش گذاشت. این فرود، اولین فرود آرام یکی از فضاپیماهای ایالات متحده روی سیاره‌ای دیگر بود. کمتر از چهار ماه بعد از پرتاب اولین کاوشگر وایکینگ، در سپتامبر ۱۹۷۵, وایکینگ-۲ نیز به سمت مریخ پرتاب شد و هفتم اوت ۱۹۷۶ به مدار مریخ رسید. سوم سپتامبر همان سال، سطح‌نشین این فضاپیما، خاک سرخ مریخ را لمس کرد. در حالی که مدارگردها در مدار به گرفتن عکس و انجام امور علمی دیگر می‌پرداختند، دو سطح‌نشین با به‌کارگیری تجهیزات، در سطح سیاره به کند و کاو مشغول بودند.
کل فضاپیمای وایکینگ، شامل مدارگرد، سطح‌نشین و سوخت، ۳۵۲۷ کیلوگرم وزن داشت. پس از جدایش سطح‌نشین، مدارگرد ۹۰۰ و سطح‌نشین ۶۰۰ کیلوگرم وزن داشتند. هدف اصلی مدارگرد وایکینگ، فرستادن سطح‌نشین به سطح مریخ، مشخص کردن محل مناسبی برای فرود آنها و تأیید آن و ارتباط با سطح نشین بود. این مدارگرد هشت وجهی، طراحی شده بر اساس طرح مارینر-۹، تقریباً ۲/۵ متر قطر داشت. توان مورد نیاز فضاپیما نیز با هشت صفحه خورشیدی تأمین می‌شد که بخشی از آن در باتری‌های فضاپیما ذخیره می‌شد.

۱۳۰۵۶-۲
سطح‌نشین شش وجهی آلومینیومی فضاپیمای وایکینگ، سه پا برای حرکت در سطح داشت. این سطح‌نشین از زمان پرتاب تا ورود به جو مریخ با پوشش حرارتی پوشیده شده بود که هم از سرعت سطح‌نشین در طول مرحله ورود به جو بکاهد و هم از آلودگی سطح مریخ با باکتری‌ها و میکروب‌های زمینی، که در شرایط سخت هم قادر به ادامه حیات هستند، جلوگیری کند. این سطح‌نشین برای به انجام رساندن مأموریت تجهیزات پیشرفته‌ای حمل می‌کرد. مطالعه بیولوژی، ترکیبات شیمیایی، آب و هوا، لرزه شناسی، خواص مغناطیسی، خصوصیات ظاهری و خواص فیزیکی سطح مریخ و اتمسفر آن، از اهداف تعریف شده برای سطح‌نشین‌‌های این مأموریت بود.
مأموریت بخش مدارگرد وایکینگ-۱ پس از ۱۴۰۰ بار گردش به دور مریخ به پایان رسید و ارتباط بخش سطح‌نشین آن، یازدهم نوامبر ۱۹۸۲ با زمین قطع شد. به این ترتیب مدارگرد و سطح‌نشین وایکینگ-۱، به ترتیب در اوت ۱۹۸۰ پس از چهار سال و یک ماه و ۱۹ روز، و نوامبر ۱۹۸۲، بعد از شش سال و سه ماه و ۲۲ روز از کار افتادند. آخرین اطلاعات از مدار‌گرد وایکینگ-۲ نیز در یازدهم آوریل ۱۹۸۰ دریافت شد. مدارگرد و سطح‌نشین این فضاپیما به ترتیب در بیست و پنجم ژوئیه ۱۹۷۸، پس از یک سال و یازده ماه و ۱۸ روز، و در یازدهم آوریل ۱۹۸۰، پس از سه سال و هفت ماه و ۸ روز، به کار خود پایان دادند.
برنامه وایکینگ، با یک میلیارد دلار هزینه، پر هزینه‌ترین مأموریت ارسال کاوشگر به مریخ تا آن زمان بود. این برنامه، برنامه بسیار موفقی بود و بیشترین اطلاعات پایگاه اطلاعاتی مریخ را تا اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه نخست قرن بیست و یک، فراهم کرد. این برنامه، بیست و یکم مه ۱۹۸۳ به کار خود پایان داد.

منبع:
لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *