خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / صنعت دفاعی و تسلیحات / معرفی موشک کروز چند منظوره تاماهاوک
۱۴۰۸۸-۳

معرفی موشک کروز چند منظوره تاماهاوک

حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی پوشش رسانه‌ای بی‌سابقه ای داشت. در سیل سه هفته ای اخبار این جنگ نام یک موشک به اندازه کلماتی چون: جورج بوش، صدام، بغداد، آمریکا و . . . تکرار می‌شد: تاماهاوک! در مدت این سه هفته حدود ۸۰۰ فروند موشک تاماهاوک از ناوهای آمریکا در منطقه خلیج فارس روانه خاک عراق شدند؛ یعنی حدود ۲/۵ برابر آنچه که در جنگ سال ۱۹۹۱ خلیج فارس تاماهاوک شلیک شد! تا کنون علاوه بر عراق، صدها فروند تاماهاوک در حملات آمریکا به لیبی، سودان، افغانستان، کوزوو و بوسنی شلیک شده‌اند.
مطالعات این موشک کروز از سال ۱۹۷۲ آغاز شد و اولین نمونه‌های آن در سال ۱۹۸۳ عملیاتی شدند. تاماهاوک بدون‌شک به‌لحاظ عملیاتی باسابقه‌ترین موشک کروز جهان است. تاماهاوک یا آرجی‌اِم-۱۰۹ (یوجی‌اِم-۱۰۹) نقطه اتکای اصلی آمریکا در حملات موشکی از راه دور به تاسیسات و سامانه‌های زیرساختی طرف‌های درگیر (بویژه در اولین ساعات و روزهای نبرد) در بیست سال اخیر بوده است. تاماهاوک موشک کروزی است که اگرچه هم نمونه هواپایه و هم نمونه زمین پایه آن آزمایش شده است، اما بیشتر به عنوان یک موشک سطح به سطح دریاپایه مطرح است. تاکنون چهار نسل از موشک تاماهاوک در آمریکا تولید و عملیاتی شده‌اند.

۱۴۰۸۸-۱

این موشک نیز مانند بیشتر موشک‌های کروز سطح به سطح پس از شلیک و اوجگیری، به ارتفاع پست (زیر ۱۰۰ متر) نزول کرده و مسیر خود را با اتکا به هدایت اینرسی، تِرکام و دِسماک و با پروازی شبیه یک هواپیما با سرعتی حدود ۰/۸ ماخ تا منطقه هدف دنبال می‌کند. پرواز در ارتفاع بسیار پست و همچنین استفاده از مواد جاذب رادار، به این موشک قابلیت رادارگریزی بسیار بالایی داده است. از نسل سوم تاماهاوک به بعد، سامانه تصحیح ناوبری ماهواره‌ای جی‌پی‌اِس نیز به آن اضافه شد. تاماهاوک در مرحله نهایی ماموریت با استفاده از هدایت تلویزیونی، موقعیت هدف یا اهداف را پیدا می‌کند و با یک اوجگیری مجدد، بر سر هدف فرود می‌آید. تاماهاوک به پیش‌شناسایی دقیق عوارض زمینی تا هدف و همچنین تصاویر دقیق موجود ار منطقه هدف وابسته است. تاماهاوک قادر است با دریافت فرمان در طول مسیر، ماموریت خود را تصحیح نماید. دقت تاماهاوک در نسل‌های اول و دوم به ۳۰ الی ۱۸۰ می‌رسید، اما امروزه دقت این موشک به زیر ۱۰ متر بهبود یافته است. مدت زمان آماده‌سازی پیش از شلیک تاماهاوک در جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ به حدود ۹۰ دقیقه می‌رسید. یعنی حدود ۹۰ دقیقه زمان برای ارتباط موشک با ماهواره‌ها و دریافت و بارگذاری داده‌های عوارض زمینی و تصاویر هدف از ماهواره لازم بود. این زمان امروزه به زیر پنج دقیقه رسیده است.

۱۴۰۸۸-۵
برد موشک تاماهاوک بین ۵۰۰ تا ۲۳۰۰ کیلومتر است. این موشک از یک موتور توربوفَن به وزن ۶۵ کیلوگرم و نیروی رانش ۲۷۲ کیلوگرم موسوم به اِف-۱۰۷دابلیوآر-۴۰۰ استفاده می‌کند. یک بوستر سوخت جامد موشک را در شلیک به ارتفاع یک کیلومتری می‌رساند و از آن جدا می‌شود. انواع مختلفی از سرجنگی‌ها از هسته‌ای تا ترکشی، خوشه‌ای، نفوذگر، چند تکه انفجاری و شدیدالانفجار معمولی در تاماهاوک استفاده شده است. هلند، اسپانیا و انگلستان دیگر کشورهای دارنده موشک‌های تاماهاوک هستند. تاماهاوک حداقل تا سال ۲۰۲۵ در خدمت خواهد بود. مشخص است که با توجه به وابستگی تاماهاوک به شناسایی مسیرهای زمینی، این موشک برای کشورهایی که به چنین داده‌هایی دسترسی ندارند بی‌فایده خواهد بود. در واپسین روزهای سال ۱۳۹۲ سخنگوی نیروی دریایی آمریکا به‌طور رسمی اعلام کرد که این نیرو برنامه ‏ای برای خرید موشک ‏های کروز تاماهاوک از سال مالی ۲۰۱۶ به بعد ندارد و تصمیم گرفته تا بر روی توسعه گزینه ‏ای جدید (برنامه اِل‌راسم) سرمایه ‏گذاری کند. بی ‏شک این تصمیم تبعات منفی بر توانمندی موشکی ارتش آمریکا در بر دارد، اما به‏ طور ویژه در دو حوزه راهبرد دفاعی و همچنین همکاری‏ های نظامی این کشور با متحدانش قابل بررسی و موشکافی است. برخی منتقدان در آمریکا خواهان آن شده ‏اند تا مجلس نمایندگان این کشور با رد درخواست نیروی دریایی به فعال نگه‏داشتن برنامه تولید تاماهاوک کمک کند. این کارشناسان معتقدند پیش از آنکه امکان عرضه جایگزینی مطمئن برای تاماهاوک فراهم شود باید با حمایت از تولید این موشک امکان تامین تسلیحات مورد نیاز بریتانیا و استرالیا (در حال تصمیم‏گیری نهایی برای خرید تاماهاوک) با قیمت مقرون‏ به‏ صرفه مهیا شود. در صورت عدم خرید تاماهاوک توسط نیروی دریایی آمریکا، شرکت سازنده این موشک قادر نخواهد بود نمونه‏ های صادراتی را با قیمت توافق ‏شده به متحدان نظامی آمریکا بفروشد.

۱۴۰۸۸-۲
نیروی دریایی آمریکا در سال مالی ۲۰۱۴ بیش از ۱۹۶ فروند موشک کروز تاماهاوک خریداری می‏ کند. این آمار در سال مالی ۲۰۱۵ به ۱۰۰ فروند کاهش خواهد یافت و درنهایت در سال مالی ۲۰۱۶ خرید تاماهاوک متوقف می‏ شود. نیروی دریایی آمریکا قصد دارد از سال ۲۰۱۶ به بعد سرمایه ‏گذاری بر روی توسعه موشک جدیدی را آغاز نماید. در عین حال این نیرو قصد دارد برنامه ‏ای جداگانه برای نگهداری و حفظ صلاحیت عملیاتی چهارهزار فروند موشک تاماهاوک موجود در زرادخانه خود را در سال ‏های آینده ادامه دهد. در نخستین روزهای سال شمسی جاری فرماندهان ارشد نیروی دریایی آمریکا با دفاع از تصمیم خود اعلام کردند این نیرو به اندازه کافی تاماهاوک خریداری کرده تا در صورت مشارکت احتمالی آمریکا در هر درگیری نظامی طی سال‏ های آینده مشکلی در ماموریت‏ های عملیاتی خود نداشته باشد. در مقابل منتقدان این ادعا را با اشاره به منازعات پیشین به چالش می‏ کشند. تعداد موشک ‏های کروز ارتش آمریکا در جنگ سال ۱۹۹۹ کوزوو به ‏میزان قابل ملاحظه‏ ای کمتر از نیازهای عملیاتی بود و بدون مشارکت شرکای نظامی آمریکا ممکن بود مشکلاتی در تامین نیازهای میدان رزم ایجاد شود. در یورش نظامی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ تنها در مرحله مقدماتی جنگ بیش از ۷۲۵ فروند موشک کروز شلیک شد که این آمار یک سوم کل موجودی زرادخانه نیروهای عملیاتی ارتش آمریکا در منطقه بود. تحلیلگران دفاعی و امنیتی با استناد به این آمار تصمیم نیروی دریایی آمریکا را برای توقف خرید تاماهاوک به ‏عنوان سلاحی تعیین ‏کننده و تاثیرگذار در میدان نبرد زیر سؤال می ‏برند. از طرف دیگر بودجه تخصیص ‏یافته برای نگهداری و حفظ صلاحیت عملیاتی موشک‏ ها موجود تا سال ۲۰۱۹ بسیار کمتر از آن است تا آمادگی عملیاتی چهارهزار فروند تاماهاوک را تضمین کند.

۱۴۰۸۸-۴

یکی از دیگر از استدلال ‏های نیروی دریایی آمریکا به نقش فروش تاماهاوک به مشتریان خارجی در فعال نگهداشتن خط تولید این موشک مربوط می ‏شود. این در حالیست که تاکنون تنها انگلستان این موشک را خریداری کرده و استرالیا نیز مراحل نهایی فرایند سفارش ‏دهی را طی می‏ کند. قیمت تمام‏ شده تسلیحات دفاعی همانند بسیاری از محصولات فناورانه به‌شدت به تعداد تولیدی آن‌ها وابسته است. هرچه تعداد خروجی خط تولید کمتر شود قیمت نهایی محصول افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی با توقف خرید تاماهاوک توسط نیروی دریایی آمریکا از سال ۲۰۱۶ شرکت سازنده این سلاح قادر به حفظ قیمت تمام شده آن به میزان مقرون‏ به‏ صرفه ‏ای برای مشتریان معدود دیگر نخواهد بود و این مسئله خود تهدیدی بزرگ در تداوم تولید این موشک کروز به شمار می‏ رود. نیروی دریایی آمریکا اعلام کرده جایگزین تاماهاوک تا سال ۲۰۲۴ عملیاتی خواهد شد. درعمل همه برنامه ‏های توسعه تسلیحات جدید با تاخیر روبه‌رو می‏ شوند؛ به‏ ویژه در شرایط کنونی اقتصادی آمریکا که دولت برنامه جدی برای کاهش بودجه ‏های دفاعی طی ده‏ سال آینده را دنبال می ‏کند. از طرف دیگر اگر هم موشک جدید سرموقع عملیاتی شود بازهم چندین سال زمان لازم است تا تعداد کافی از این موشک برای پاسخگویی به نیازهای راهبردی ارتش آمریکا تولید و تحویل نیروهای عملیاتی شود.

۱۴۰۸۸-۶
وزیر دفاع بریتانیا در نخستین واکنش به تصمیم اخیر نیروی دریایی آمریکا در عدم حمایت از تولید تاماهاوک طی سخنرانی در اوایل فروردین ماه گذشته در بنیاد هریتِج ضمن ابراز نگرانی خود در این زمینه اعلام کرد. مسئولان پنتاگون به وی اطمینان داده ‏اند که این تصمیم هنوز قطعی نشده است. نکته قابل توجه آن است که چند روز پس از این اظهارنظر نیروی دریایی آمریکا با انتشار جزئیات برنامه بودجه‏ خود برای سال مالی ۲۰۱۵ تاکید کرد که تصمیمش برای توقف خرید موشک کروز تاماهاوک جدی است. برخی تحلیلگران تناقض‏ گویی وزیر دفاع انگلستان و اطمینان‏ دهی پنتاگون به وی در مورد قطعی نبودن این تصمیم را نشانی از نوعی اختلاف نظر اساسی بین نظامیان (نیرو) و متولیان صنعت دفاعی آمریکا قلمداد می‏ کنند. از طرف دیگر انگلستان به‏عنوان نزدیک‌ترین شریک نظامی آمریکا انتظار دارد پیش از اتخاذ تصمیم جدی در زمینه توقف تولید موشک تاماهاوک مورد مشورت قرار گیرد. نیروی دریایی انگلیس همه زیردریایی‏ های تهاجمی خود را به موشک تاماهاوک مجهز کرده و با توجه به نقش کلیدی و راهبردی نیروی زیرسطحی بریتانیا در رهنامه (دکترین) دفاعی امنیتی این کشور، لندن تحولات مربوط به موشک تاماهاوک را با دقت زیر نظر دارد. آمریکایی‏ های چنین استدلال می‏ کنند که امکان فروش موشک‏ های تاماهاوک انبارشده به انگلستان پس از تعطیلی خط تولید آن وجود دارد، اما بر اساس یک پیش ‏فرض اساسی در صنعت دفاعی خرید سلاحی که پشتوانه صنعتی و تولیدی آن رو به افول است به هیچ وجه منطقی و عاقلانه نمی ‏باشد. نیروی دریایی سلطنتی استرالیا نیز از تصمیم نیروی دریایی آمریکا شوکه شده است. استرالیا تاکنون سه ناوشکن عملیاتی خود را به تجهیزات پرتاب موشک کروز تاماهاوک مجهز کرده است.

۱۴۰۸۸-۷
صرف نظر از نتیجه نهایی موضوع پایان تولید تاماهاوک، مطرح شدن آن در این شرایط نشان از تاثیر قابل‌ملاحظه مشکلات اقتصادی آمریکا بر برنامه‏ های مهم نظامی این کشور دارد. بی‏ شک موشک تاماهاوک به‏ عنوان یکی از سلاح ‏های کلیدی و تعیین‏ کننده آمریکا شناخته می‏ شود و تزلزل در برنامه تولید و توسعه این موشک تاثیر بسزایی بر سطح آمادگی یگان ‏های آفندی ارتش آمریکا به ‏ویژه در نیروی دریایی این کشور خواهد گذاشت. از طرف دیگر چنین اقداماتی بر اعتماد و اطمینان شرکای نزدیک نظامی واشنگتن بر تعمیق روابط و همچنین سرمایه ‏گذاری در برنامه‏ های مشترک آینده تاثیر منفی خواهد داشت.

منبع:
نوید مقصودی و علی اصلانی، موشک کروز میراثی قدیمی برای آینده، انتشارات اندیشگاه فناوری‏های نوین، ۱۳۹۴٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *