تلسکوپ فضایی هابل

تلسکوپ فضایی هابل، از پرآوازه‌ترین فضاپیماها و پرکاربردترین ابزار ستاره‌شناسی دنیا، بیست و چهارم آوریل ۱۹۹۰ با شاتل فضایی در مدار قرار گرفت. طراحی و ساخت این تلسکوپ فضایی به طور مشترک بین سازمان فضایی امریکا (ناسا) و سازمان فضایی اروپا (ایسا) انجام گرفت. آینه اصلی هابل ۲/۴ متر قطر دارد. این تلسکوپ پس از پرتاب، به دنبال تعمیرات و بهینه‌سازی‌ها، با دوربین‌ها و طیف‌سنج‌های پیشرفته‌ای تجهیز شد. تلسکوپ هابل به‌عنوان بخشی از برنامه رصدخانه‌های بزرگ ناسا و به منظور مشاهده امواج نور مرئی از طیف ماورای بنفش تا زیرسرخ نزدیک طراحی و ساخته شد. تصاویر تهیه شده با این تلسکوپ دارای وضوحی به مراتب بیشتر از تصاویر تلسکوپ‌های زمینی هستند. موقعیت هابل، یعنی قرارگرفتن در جایی که اتمسفر زمین بسیار رقیق است (تقریباً خارج از اتمسفر)، مزایای زیادی نسبت به تلسکوپ‌های زمینی برای آن ایجاد کرده است. عکس‌های گرفته شده با دوربین‌های هابل در اثر وجود اتمسفر تیره و مبهم نمی‌شوند، پس‌زمینه‌ای از نورِ پراکنده شده در اثر وجود هوا وجود ندارد و هابل می‌تواند پرتوهای ماورای بنفش را (که در لایه ازن جذب می‌شود) ببیند. این تلسکوپ یازده تنی در ارتفاع ۵۹۰ کیلومتری در مداری با زاویه میل ۲۸/۵ درجه با پریود مداری ۹۶ دقیقه قرار گرفته است. هابل این مدار را با سرعت ۷۵۰۰ متر در ثانیه می‌پیماید.

۱۳۰۶۹-۲
آینه و سیستم‌های نوری تلسکوپ مهم‌ترین بخش‌های آن هستند و طراحی آنها نیز بسیار دقیق بوده است. معمولاً آینه تلسکوپ‌های معمولی با دقت نزدیک به یک دهم طول موج نور مرئی پرداخت می‌شوند. اما چون تلسکوپ فضایی طیف نور را از ماورای بنفش تا زیرقرمز نزدیک، با تفکیک‌پذیری ده برابر بهتر می‌بیند، آینه آن باید با دقت یک بیستم طول موج نور مرئی پرداخت شود، یعنی چیزی نزدیک به سی نانومتر. پرداخت آینه هابل از سال ۱۹۷۹ شروع شد و تا مه ۱۹۸۱ به طول انجامید. هابل تا به امروز چهار بار تعمیر شده است. در نخستین مراحل بررسی صحت عملکرد هابل، ترکی روی آینه انعکاسی آن مشاهده شد که ناشی از اشتباهی بود که در زمان آزمایش سازه آینه رخ داده بود. این نقص تأثیر چندان زیادی بر مأموریت تلسکوپ فضایی نداشت زیرا از مراحل اولیه طراحی آن, امکان تعمیر تلسکوپ در مدار با استفاده از شاتل فضایی درنظر گرفته شده بود. اولین مأموریت شاتل برای تعمیر هابل در اس‌تی‌اس-۶۱ در دسامبر ۱۹۹۳ برای اصلاح نقص عکس‌برداری آن انجام گرفت که مشکل مذکور با نصب سامانه اپتیکی تصحیح کننده به طور کامل رفع شد. اس‌تی‌اس-۸۲ در فوریه ۱۹۹۷ دومین مأموریت تعمیر هابل بود که طی آن ابزار رصدی جدیدی در این تلسکوپ نصب شد. سومین مأموریت شاتل در ارائه خدمات به تلسکوپ هابل در اس‌تی‌اس-۱۰۳, در دسامبر ۱۹۹۹ انجام گرفت که طی آن شش ژیروسکوپ تلسکوپ تعویض شد. آخرین مأموریت شاتل در رابطه با هابل در مارس ۲۰۰۲ انجام و طی آن دوربین پیشرفته‌ای در تلسکوپ نصب شد. مأموریت پنجمی نیز برای تعمیر این تلسکوپ برای سال ۲۰۰۸ تعریف شده است. سازمان فضایی اروپا به عنوان همکار ناسا در این برنامه عظیم مسئولیت تهیه یکی از تجهیزات علمی, آرایه‌های خورشیدی و برخی از تجهیزات پشتیبانی را بر عهده داشت. موسسه علوم تلسکوپ فضایی در دانشگاه جان هاپکینز مسئولیت بهره‌برداری از اطلاعات ارسالی از هابل را دارد. این دانشگاه اطلاعات پردازش شده را در اختیار ناسا و همچنین جامعه علمی بین‌المللی قرار می‌دهد.

۱۳۰۶۹-۴
هابل از زمان پرتابش در سال ۱۹۹۰، یکی از مهمترین تجهیزات تاریخ ستاره‌شناسی شده است. طبق برنامه‌ریزی‌ها قرار است تلسکوپ فضایی هابل تا سال ۲۰۱۰ در مدار باقی بماند و پس از آن نسل جدیدی از تلسکوپ‌های فضایی در فضا قرار گیرند. بی‌شک تلسکوپ فضایی هابل نقشی محوری و انکارناپذیری در پیشرفت علوم ستاره‌شناسی و شناخت کهکشان‌ها داشته است. نام این تلسکوپ به افتخار دانشمند بزرگ امریکایی ادوین هابل انتخاب شده است.

منبع:
لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

2 نظر

  1. جالب بود ، دستتون درد نکنه.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *