خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / دانش و فناوری هوافضا / مارس گلوبال سرویر؛ نقشه بردار سراسری مریخ

مارس گلوبال سرویر؛ نقشه بردار سراسری مریخ

پس از گذشت چندین سال از فرستادن آخرین کاوشگر به مریخ، ایالات متحده آمریکا بار دیگر برنامه‌ای برای این سیاره تعریف کرد. مارس گلوبال سرویر یا نقشه بردار سراسری مریخ، در نوامبر ۱۹۹۶ به سمت مریخ پرتاب شد تا به غیبت بیست ساله امریکا در سیاره سرخ پایان دهد. این فضاپیما، ده سال در این سیاره فعال بود. مارس گلوبال سرویر با نام اختصاری ام‌جی‌اس، پس از پرتاب از پایگاه کیپ کاناورال با راکت دلتا-۲، نزدیک به ۷۵۰ میلیون کیلومتر را ظرف ۳۰۰ روز پیمود و یازدهم سپتامبر ۱۹۹۷ به بهرام رسید. این فضاپیمای مکعبی شکل، هنگام پرتاب با سوخت کامل ۱۰۶۰ کیلوگرم وزن داشت. پس از رسیدن به نزدیکی مریخ، با بهره‌گیری از موتور راکتش سرعت خود را کم و خود را در مدار مریخ گرفتار کرد. این مدار، بیضوی بود و پیمودن یک دورِ آن، چهل و پنج ساعت زمان می‌برد. کمترین فاصله فضاپیما در این مدار با سطح سیاره، ۲۶۲ کیلومتر بر فراز نیم کره شمالی و بیشترین فاصله‌اش بیش از ۵۴۰۰۰ کیلومتر از نیمکره جنوبی بود.

l-41-1

فضاپیما برای نزدیک شدن به سطح سیاره باید مدارش را تغییر می‌داد تا نقطه اوج مداریش فاصله کمتری با مریخ داشته باشد. بنابراین با استفاده از فن ترمز هوایی در یک بازه زمانی چهار ماهه، بیشترین فاصله‌اش را از مریخ، از ۵۴۰۰۰ کیلومتر به ۴۵۰ کیلومتر رساند. پس از مدتی، تیم کنترل کننده عملیات، مدار فضاپیما را به خارج از اتمسفر مریخ افزایش دادند زیرا با وجود رقیق بودن اتمسفر مریخ، حرکت در ارتفاع پایین در داخل این اتمسفر، مشکلاتی را برای صفحات خورشیدی فضاپیما به وجود آورده بود. در نهایت مدار فضاپیما به مدار تقریباً دایروی و تقریباً قطبی تغییر یافت. در این مدار در ارتفاع متوسط ۳۷۸ کیلومتری، فضاپیما هر ۶۵/۱۱۷ دقیقه یک بار به دور مریخ می‌چرخید و در کمتر از یک ساعت از قطب شمال مریخ به قطب جنوب آن می‌رسید. طی این گردش، فضاپیما عکس‌های زیادی از سطح مریخ گرفت. ارتفاع این مدار، خورشیدآهنگ انتخاب شده بود. به این ترتیب عکس‌هایی که فضاپیما می‌گرفت خصوصیات یک منطقه خاص را در زمان‌های متفاوت در یک شرایط نوری مشخص به نمایش می‌گذاشت. پس از گذشت هفت روز مریخی و پیمودن ۸۸ مدار، فضاپیما دوباره در مسیر قبلی‌اش قرار می‌گرفت و به این ترتیب کل سطح مریخ را پوشش می‌داد. ام‌جی‌اس، مانند سایر فضاپیماهای متداول، برای تأمین توان خود از صفحات خورشیدی بهره می‌گرفت. این صفحات انرژی نور خورشید را به الکتریسیته تبدیل می‌کردند. مارس گلوبال سرویر، برای انجام مأموریتش به دوربین، ارتفاع سنج، طیف سنج، دریافت‌کننده سیگنال و تعدادی دستگاه دیگر مجهز بود.

l-41-3

در آوریل ۲۰۰۵، ام‌جی‌اس، اولین فضاپیمایی شد که از فضاپیمایی دیگر در مداری به جز مدار زمین عکس گرفت. ام‌جی‌اس این عکس‌ها را از دو فضاپیمای مارس اودیسه (پرتاب در آوریل ۲۰۰۱ توسط ناسا) و مارس اکسپرس (پرتاب در ژوئن ۲۰۰۳، متعلق به ایسا ) گرفت. در دسامبر ۲۰۰۶، ناسا عکس‌هایی از این فضاپیما دریافت کرد که احتمال وجود آب را در این سیاره در پنج تا هفت سال گذشته نشان می‌داد. این عکس‌ها در حقیقت بیانگر این نکته بود که هنوز آب می‌تواند در سطح مریخ جریان داشته باشد. مأموریت این فضاپیما برای یک سال مریخی (تقریبا دو سال زمینی) تعریف شده بود، اما اطلاعات مفید و با ارزش این فضاپبما باعث شد ناسا طول مدت مأموریت آن را سه برابر کند. دوم نوامبر ۲۰۰۶، فضاپیما به فرامین ارسالی پاسخ نداد و سه روز بعد پاسخ‌های ضعیفی از آن دریافت شد. تمام تلاش‌ها برای برقراری مجدد ارتباط با فضاپیما به شکست انجامید تا اینکه در ژانویه ۲۰۰۷، ناسا رسماً پایان مأموریت را اعلام کرد.

منبع:

لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *