خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / دانش و فناوری هوافضا / چاندرا، رصدگر پرتوی ایکس فضایی آمریکا

چاندرا، رصدگر پرتوی ایکس فضایی آمریکا

رصدگر پرتوی ایکس ناسا، چاندرا، که در ژوئیه ۱۹۹۹ با شاتل فضایی کلمبیا، در مأموریت اس‌تی‌اس-۹۳، در مدار زمین قرار گرفت، پیچیده‌ترین رصدگر پرتوی ایکس ساخته شده تاکنون است. چاندرا برای رصد پرتوی ایکس ساتع شده از مناطق پر انرژی جهان، مانند بقایای ستارگان منفجر شده، طراحی شد. این فضاپیمای ۴۸۰۰ کیلوگرمی، از سنگین‌ترین محموله‌هایی است که شاتل آن را در مدار زمین قرار داده است. چاندرا سومین رصدگر ناسا در بین چهار رصدگر بزرگ آن (تلسکوپ فضایی هابل، رصدگر پرتو گامای کامپتون، چاندرا و تلسکوپ فضایی اسپیتزر) است. این فضاپیما از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

  • تلسکوپ پرتو ایکسی که آینه‌های آن بر پرتو‌ی ایکس ساطع شده از اجسام سماوی تنظیم می‌شود.
  • ابزار دقیق علمی که پرتوی ایکس دریافت شده را ثبت می‌کنند.
  • بدنه اصلی فضاپیما که محیط لازم را برای نصب تلسکوپ و ابزار دقیق فراهم می‌آورد.

l-46-1

از آنجایی که اتمسفر زمین میزان زیادی از پرتوهای ایکس را جذب می‌کند، این پرتوها با تلسکوپ‌های زمینی قابل ردیابی نیستند اما تلسکوپ فضایی می‌تواند این رصد را انجام دهد. دقت تنظیم مجموعه آینه‌های چاندرا که اندازه دهانه آنها مجموعاً ۲،۷ متر است، ۱،۳ میکرومتر یا حدود یک پنجم قطر موی انسان است. چاندرا قرار بود در مدار مرتفعی قرار گیرد که شاتل قادر نبود آن را دقیقاً در همان ارتفاع قرار دهد. بنابراین، برای انتقال فضاپیما به مدار مرتفع مورد نظر، به سامانه راکت‌های کمکی نیاز بود. چاندرا پس از قرار گرفتن در مدار اولیه، به کمک سامانه پیشرانش داخلی‌اش به مدار خود در محدوده مدارهای بالایی زمین دست یافت.

l-46-3

ارتفاع اوج این مدار بیضوی، به اندازه یک سوم فاصله میان زمین و ماه و ارتفاع حضیض آن ۱۰هزار کیلومتر از زمین فاصله دارد. هشتاد و پنج درصد از این مدار، در بالای کمربند ون آلن قرار می‌گیرد. این ماهواره ظرف مدت ۶۴ ساعت و ۱۸ دقیقه یک دور کامل مدار خود را می‌پیماید. یک هفته پس از پرتاب، چاندرا شروع به ارسال اطلاعات کرد. اطلاعات به دست آمده از چاندرا در ستاره‌شناسی وابسته به پرتوی ایکس کاربرد زیادی داشته است. این فضاپیما به افتخار فیزیک‌دان هندی-امریکایی، سابراهمانیان چاندراسخار، که به دلیل تحقیقاتش در محاسبه جرم محدود برای تبدیل کوتوله‌های سفید به ستاره‌های نوترونی معروف است، انتخاب شده است. در زبان سانسکریت، چاندرا به معنی ماه است.

منبع:

لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *