خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / دانش و فناوری هوافضا / اسپریت و آپورچونیتی، کاوشگرهای نامدار مریخ

اسپریت و آپورچونیتی، کاوشگرهای نامدار مریخ

ناسا دو کاوشگر با نام‌های اسپریت (روحیه) و آپورچونیتی (فرصت) را دهم ژوئن و هفتم ژوئیه ۲۰۰۳ به سمت مریخ پرتاب کرد. هدف از پرتاب این دو کاوشگر در درجه اول تحقیق درباره آب و تاریخچه و چگونگی به‌وجود آمدن آن در این سیاره بوده است. این دو کاوشگر در چهارم و بیست و پنجم ژانویه ۲۰۰۴ بر سطح سیاره سرخ فرود آمدند. اسپریت و آپورچونیتی، کاوشگرهای برنامه کاوشگران تحقیقاتی مریخ ناسا هستند که یک برنامه بلندمدت برای تحقیق در خصوص سیاره سرخ است. این دو کاوشگر در طول سه سال گذشته، در دامنه وسیعی از صخره‌ها و سنگ‌های سطح مریخ که نشانه‌هایی از آب و فعالیت‌های آن در گذشته در آنها وجود داشته است، به کندوکاو پرداخته‌اند.

L-49-4هر دو کاوشگر با پرتاب‌کننده دلتا-۲ از پایگاه نیروی هوایی کیپ کاناورال در فلوریدا پرتاب شدند. پس از فرود حفاظت شده با کیسه‌های هوا، فضاپیماها روی سطح ساکن و باز شدند، سپس کاوشگرها به بیرون غلتیدند تا مأموریت نود روزه خود را آغاز کنند. این مأموریت با عکس‌برداری از چشم‌انداز و مناظر اطراف آغاز شد. این عکس‌ها اطلاعاتی را در اختیار دانشمندان قرار داد که هم توانستند کاوشگرها را در مسیرهای درست هدایت کنند و هم به گوشه ای از اسرار سیاره سرخ پی ببرند. یکی از اهداف کاوشگران مریخ، طی مسافت ۴۰ متر در هر روز مریخی بود تا حداکثر یک کیلومتر مسافت را در طول مأموریت خود بپیمایند. کاوشگرها با حرکت مقطعی از یک نقطه به نقطه دیگر روی سطح مریخ، به مطالعه سطح سیاره می‌پردازند تا بتوانند به بخشی از اسرار آب در گذشته مریخ پی ببرند. طراحی این کاوشگران به‌گونه‌ایست که تجهیزات آنها امکان مطالعه کامل سطح سیاره را فراهم می‌کند به‌طوری‌که این کار معادل بررسی سطح مریخ توسط یک زمین‌شناس است. هر دو کاوشگر بسیار بیشتر از مدت‌زمان تعریف شده در مأموریتشان عمر کردند. روحیه و فرصت، به تجهیزات علمی متعدد و پیچیده‌ای برای انجام تحقیقات مجهزند. دوربین، طیف‌سنج، تصویربردار، رایانه و آنتن از جمله این تجهیزات هستند. دوربین‌های این کاوشگرها، که در ارتفاع ۱،۵ متری آنها نصب شده‌اند، امکان تصویربرداری ۳۶۰ درجه با وضوح بالا را فراهم می‌کنند. بازوی به‌کار رفته در کاوشگرها امکان حرکتی مشابه حرکت انسان را برای آنها مهیا ساخته است. مکانیزم‌هایی نیز مشابه بازو و مچ دست انسان در این دو کاوشگر وجود دارد که وسایل لازم را دقیقاً مطابق برنامه‌ریزی در جای معین قرار می‌دهند. به‌نوعی می‌توان گفت که این دو کاوشگر دارای همان بخش‌ها یا اعضایی هستند که یک موجود زنده برای حیات و زندگی به آنها نیاز دارد و آنها را قادر به کاوش می‌کند.

L-49-1اسپریت، کاوشگر اول، سه هفته پیش از کاوشگر دوم برنامه خاک سرخ مریخ را لمس کرد. در ابتدا مأموریت اسپریت برای نود روز مریخی تعریف شده بود، اما تا یازدهم اوت ۲۰۰۷ این کاوشگر ۱۲۸۲ روز عملیاتی را در این سیاره سپری کرده بود که این مدت زمان، چیزی نزدیک به چهارده برابر مدت زمان تعریف شده در مأموریت این کاوشگر و همچنین، یک روز بیشتر از مدت زمان مأموریت سطح‌نشین وایکینگ-۲ است. با این اوصاف، اسپریت هم اکنون از نظر مدت مأموریت در مریخ، مقام دوم را دارد. مقام اول هم‌اکنون از آنِ سطح‌نشین وایکینگ-۱ است که ۲۲۴۵ روز مریخی را در خاک این سیاره گذرانده است. اسپریت هنوز هم بر سطح سیاره سرخ مشغول کندوکاو است. این کاوشگر، توان لازم برای عملیات خود را با آرایه‌های خورشیدی‌اش تأمین می‌کند.

L-49-2دانشمندان اطلاعات به دست آمده از این کاوشگر را برای تحلیل خصوصیات سطح سیاره و خاک و صخره‌های آن به کار می‌برند. اولین عکس رنگی را از سطح مریخ، اسپریت با دوربین پانورامیکش گرفت. این عکس که ششم ژانویه ۲۰۰۴ دریافت شد، با دوازده میلیون پیکسل (۴۰۰۰ ارتفاع و ۳۰۰۰ عرض)، بیشترین تفکیک‌پذیری را در بین عکس‌های گرفته شده از سطح سیاره‌ای دیگر داراست. پنجم مارس ۲۰۰۴، ناسا اعلام کرد اسپریت سرنخ‌هایی از وجود آب در گذشته در صخره‌ای در این سیاره پیدا کرده است. اسپریت، با تنظیم دوربین‌هایش به سمت آسمان مریخ، عبور خورشید را در آسمان این سیاره مشاهده کرد و همچنین در اوایل مارس ۲۰۰۴ برای اولین‌بار عکس زمین را از سطح سیاره‌ای دیگر گرفت. نام این کاوشگر از مسابقه مقاله‌نویسی دانش‌آموزی که با حمایت ناسا برگزار شد گرفته شده است. آپورچونیتی دومین کاوشگر برنامه کاوشگران تحقیقاتی مریخ، سه هفته پس از اسپریت در سمت دیگر سیاره فرود آمد. مأموریت این کاوشگر نیز نود روزه تعریف شده بود که تاکنون چندین برابر مدت‌زمان تعریف شده در مأموریتش عمر کرده و تحلیل‌های زمین‌شناختی گسترده‌ای در سطح مریخ و صخره‌های آن به انجام رسانده است. این کاوشگر همچنان مأموریتش را ادامه می‌دهد.

L-49-3آپورچونیتی مانند کاوشگر دوقلویش، رباتی شش چرخ است، توانش با آرایه‌های خورشیدی تأمین می‌شود، ۱،۵ متر ارتفاع، ۲،۳ متر عرض، ۱،۶ متر طول و ۱۸۰ کیلوگرم وزن دارد. هر یک از چرخ‌ها موتور جداگانه‌ای دارند. این شش چرخ، ربات را قادر به گذر از مناطق صعب‌العبور کرده‌اند به طوری‌که سطح‌پیما می‌تواند به جلو، عقب و چپ و راست حرکت کند. بیشترین سرعت سطح‌پیما پنجاه میلیمتر در ثانیه، اما سرعت متوسط آن نزدیک به یک پنجم این مقدار است. آرایه‌های خورشیدی تقریباً ۱۴۰ وات توان در روز تولید می‌کنند و باتری‌های قابل شارژ لیتیومی، انرژی را برای استفاده در شب ذخیره می‌نمایند. آپورچونیتی برای ذخیره اطلاعات از رایانه‌اش استفاده می‌کند و آنتنی نیز برای ارتباط با زمین و ارسال اطلاعات دارد. سطح‌پیمای آپورچونیتی پس از گذشت دو سال از شروع مأموریت خود، بیش از ۱۰۰۰۰ متر در سطح مریخ راه پیموده بود. این کاوشگر تا کنون، در دامنه وسیعی از صخره‌های مریخ، سرنخ‌های اساسی از فعالیت آب در گذشته مریخ به‌دست آورده است. کشف صخره‌هایی که از مواد مذاب آتشفشانی درست شده بودند، مشاهدات نجومی و اطلاعات اتمسفری، بخش دیگری از فعالیت‌های کاوشگر آپورچونیتی در این سه سال بوده است.

 منبع:

لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *