خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / صنعت دفاعی و تسلیحات / معرفی موشک‏ کروز راهبردی هواپایه ال آر اس او

معرفی موشک‏ کروز راهبردی هواپایه ال آر اس او

شورای تسلیحات اتمی آمریکا سرجنگی حرارتی‏ هسته ‏ای نمونه بهسازی‏ شده دبلیو۸۰-۱ را برای نصب بر روی موشک کروز راهبردی نسل آینده نیروی هوایی ارتش این کشور موسوم به موشک دورزن دوربرد (ال‏ آر اس‏ او) برگزیده است. بر اساس برنامه‏ ریزی انجام‏ شده قرار است این موشک تا سال ۲۰۲۷ وارد خدمت عملیاتی شود. نمونه‏ هایی از سرجنگی دبلیو۸۰-۱ ه م‏اکنون توسط موشک‏های ای‏ ال‏ سی‏ ام حمل می‏ شود. قرار است در مدت عمر عملیاتی این سرجنگی بهسازی لازم روی آن انجام شود و با نام جدید دبلیو۸۰-۴ مجددا به خدمت عملیات بپیوندد. بر اساس برنامه زمانی کنونی، نیروی هوایی ارتش آمریکا قصد دارد موشک‏های کروز ای‏ ال‏ سی‏ ام را در دهه ۲۰۲۰ بازنشسته کرده و در قالب یک برنامه تدریجی موشک‏ های ال‏ آر‏ اس‏ او را جایگزین آن نماید. این روند از سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد. ارزیابی‏ های کلی حاکی از نیاز به تخصیص بودجه‏ای بین ۱۰ تا ۲۰ میلیارد دلار برای اجرای این برنامه می‏ باشد. در حالیکه آمریکا تعداد هزاران سرجنگی اتمی برای نصب بر روی موشک‏های بالستیک خود در اختیار دارد و برنامه توسعه بمب‏ افکن راهبردی جدید را نیز با جدیت دنبال می‏ کند، مسئولان نیروی هوایی و فرماندهی نیروهای راهبردی ارتش این کشور بر نیاز به یک موشک کروز دوربرد جدید با قابلیت حمل سرجنگی هسته‏ ای تاکید بسیار دارند. نکته قابل توجه در دیدگاه فرماندهان نظامی در مورد ویژگی‏های لازم برای این موشک جدید یادآور رهنامه‏ های جنگ هسته‏ ای قدیمی است و عموما بر سناریوهایی تاکید می‏ ورزد که در تفکر نظامی زمامداران کنونی کاخ سفید جایی ندارد. بر این اساس منتقدان معتقدند صرف بودجه قابل توجه برای این موشک کروز جدید ممکن است منجر به تولید سلاحی شود که هیچگاه در میدان نبرد بکار نیاید.

  ۱۴۰۷۷-۶انتخاب سرجنگی دبلیو۸۰-۱ برای موشک ال‏ آر اس‏ او حاصل یک فرآیند طولانی چند ساله است که در جریان آن گزینه‏ هایی دیگری همچون بی۶۱ و دبلیو۸۴ نیز به‏ عنوان گزینه‏ های اصلی مطرح بودند. سرجنگی دبلیو۸۰-۴ انتخاب‏ شده برای موشک ال‏ آر اس‏ او پنجمین بهسازی انجام‏ شده بر روی نمونه پایه دبلیو۸۰ به‏ شمار می‏رود. اولین نمونه از این خانواده موسوم به دبلیو۸۰-۰ بر روی موشک‏های کروز تهاجم‏ زمینی تاماهاوک تحویلی به نیروی دریایی ارتش آمریکا نصب شد. این گروه از موشک های تاماهاوک در سال ۲۰۱۱ از خدمت عملیاتی بازنشسته شدند. عضو دوم خانواده با نام دبلیو۸۰-۱ هنوز توسط نمونه‏ های عملیاتی موشک کروز ای‏ ال‏ سی‏ ام حمل می‏ شود. عضو دیگر با نام دبلیو۸۰-۲ در واقع نمونه بهسازی‏ شده از دبلیو۸۰-۰ بود که پروژه آن در سال ۲۰۰۶ لغو شود. عضو چهارم این خانواده نیز سرنوشت مشابهی داشت. سرجنگی دبلیو۸۰-۳ به‏ عنوان نمونه بهسازی‏ شده دبلیو۸۰-۱ به سرانجام نرسید و برنامه توسعه آن در سال ۲۰۰۶ کنار گذاشته شد. جدول زیر فهرستی از اعضاء اصلی خانواده سرجنگی دبلیو۸۰ را معرفی می‏ کند. سرجنگی بی۶۱ مبنای طراحی بسیاری از نمونه‏ های دیگر سرجنگی قرار گرفته است. این سرجنگی هم‏اکنون توسط پنج نوع بمب مختلف حمل می‏ شود. سرجنگی موشک بالستیک پرشینگ-۲ موسوم به دبلیو۸۵ بر اساس بی-۶۱ طراحی شده بود. پس از آنکه آمریکا بر اساس پیمان منع گسترش موشک‏های بالستیک میان‏ برد(آی‏ ان‏ اف) متعهد به برچیدن موشک‏ های پرشینگ شد، این سرجنگی به نموه بی۶۱-۱۰ تغییر نام داد. تحلیل‏گران صنعت دفاعی غرب عدم انتخاب سرجنگی بی۶۱ برای موشک کروز نسل آینده ال‏ آر اس‏ او را با احتمال خطر ناشی از خرابی اجزاء پایه آن در صورت استفاده از سرجنگی چندگانه مرتبط می‏ دانند. سرجنگی دبلیو۸۴ برای نصب بر روی موشک کروز زمین‏ پایه بی‏ جی‏ ام-۱۰۹جی طراحی شده بود. این سلاح نیز مشمول پیمان آی ‏ان‏ اف بین شوروی و آمریکا شد. این سرجنگی روزآمدتر به هسته انفجاری مقاوم در برابر آتش (سرجنگی دبلیو۸۰-۱ فاقد چنین ویژگی است) مجهز بود و از یک سامانه لینک کنترل‏ کننده عملیاتی پیشرفته ‏تری بهره می‏گرفت. گرچه سرجنگی دبلیو۸۴ در سال ۲۰۰۸ کنار گذاشته شد اما در سال‏های اخیر با داغ شدن برنامه توسعه موشک ال‏ آر اس‏ او مجددا به عنوان گزینه‏ مهمی برای این موشک مورد توجه قرار گرفت. یکی از علل عدم انتخاب این سرجنگی تعداد کم تولیدشده آن است که الزامات موردنظر برنامه توسعه ال‏ آر اس‏ او را برآورده نمی‏ سازد. اداره امنیت هسته‏ ای ملی آمریکا موسوم به ان ‏ان‏ اس‏ ای دو آمار مختلف را برای تخمین هزینه‏ های برنامه توسعه سرجنگی دبلیو۸۰-۴ ارائه کرده است. بر اساس برآورد انجام‏ شده در ژوئن ۲۰۱۳ هزینه تقریبی این پروژه تا سال ۲۰۳۰ بالغ بر ۱۱،۶ میلیارد دلار خواهد شد. اما تخمینی که یک سال بعد انجام شد رقمی بسیار کمتر را پیش‏ بینی می‏ کند.

۱۴۰۷۷-۲بر اساس گزارش دوم ان‏ ان‏ اس‏ ای هزینه این برنامه تا سال ۲۰۳۳ بیش از ۶،۸ میلیارد دلار خواهد بود. توضیحی دقیقی در مورد علت این اختلاف فاحش ارائه نشده اما برخی معتقدند هزینه برآورد شده در سال ۲۰۱۴ دربرگیرنده توسعه نمونه‏ های بهسازی‏ شده کمتری از سرجنگی دبلیو۸۰-۴ می‏ باشد. گروهی از تحلیل‏گران نیز فشارهای ناشی از کاهش بودجه دفاعی آمریکا در دهه پیش‏رو را عامل موثری در وادار ساختن مسئولان برنامه ال‏ آر‏ اس‏ او به کاهش بودجه برای توسعه سرجنگی این موشک نسل آینده بر می‏ شمرند. بر اساس برنامه‏ ریزی‏ ها قرار است ۵۰۰ فروند موشک ال‏ آر اس‏ او تولید شود. هم‏ اکنون ۵۲۸ فروند موشک کروز ای‏ ال‏ سی‏ ام در زرادخانه ارتش آمریکا موجود می‏ باشد و پیمان استارت جدید محدودیتی برای موشک‏های کروز قائل نشده است. برای صرفه‏ جویی در هزینه‏ ها آمریکا قصد دارد از قطعات و اجزاء غیرحساس سرجنگی‏ های بی۶۱-۱۲ موجود در سرجنگی‏ های دبلیو۸۰-۴ موردنیاز برای موشک‏های کروز ال‏ آر اس‏ او استفاده نماید. برآوردهای غیررسمی حاکی از آن است که کل هزینه برنامه توسعه موشک کروز ال‏ آر اس‏ او بین ۱۰ تا ۲۰ میلیارد دلار خواهد بود. علاوه بر این صدها میلیون دلار باید برای یکپارچه‏ سازی این موشک با بمب‏ افکن بی-۲ و بمب‏ افکن دوربرد نسل آینده آمریکا موسوم به ال‏ آر اس-بی هزینه شود. سوال اصلی که منتقدان برنامه ال‏ آر اس‏ او مطرح می‏ کنند آن است که با وجود موشک‏های بالستیک قاره‏ پیما با قابلیت حمل سرجنگی هسته‏ای و امکان شلیک آنها بصورت زمین‏ پایه و با استفاده از زیردریایی و همچنین دسترسی آمریکا به بمب‏ های اتمی و امکان پرتاب آنها توسط بمب‏ افکن‏های دوربرد راهبردی، دیگر چه نیازی به توسعه موشک‏های کروز دوربرد هسته‏ ای خواهد بود؟

فرماندهان ارشد نظامی آمریکا پاسخ‏ های جالبی برای این ابهام دارند. آنها استفاده از بمب‏ افکن‏های دوربرد راهبردی را برای حمله اتم۱۴۰۷۷-۴ی احتمالی به برخی از مناطق جهان پرخطر ارزیابی می‏ کنند زیرا رقبای بین‏ المللی آمریکا دستاوردهای مهمی در حوزه توسعه سامانه‏ های پدافندی ضدهوایی دوربرد و ارتفاع بلند داشته‏ اند که دامنه ماموریتی بمب‏ افکن‏های آمریکا را به چالش می‏ کشد. در مورد موشک‏های بالستیک قاره‏ پیما هم مشکل اصلی به قدرت بسیار زیاد سرجنگی آنها مربوط می‏ شود که در صورت استفاده حجم گسترده‏ ای از خرابی را در منطقه هدف ایجاد می‏ کند. از اینرو از آنها نمی‏ توان برای حمله به اهداف کوچکتر و ایجاد صدمات اساسی و موثر در مناطق محدود و مشخص استفاده کرد. وجه دیگر به قدرت بازدارنگی این سلاح بر می‏ گیردد. به این معنا که در صورت عدم برخورداری آمریکا از موشک‏های کروز دوربرد با قابلیت حمل سرجنگی هسته‏ ای، طرف مقابل با استفاده از این خلاء سعی می‏ کند تاسیسات و امکانات حساس خود را بگونه‏ ای جانمایی کند که هزینه حمله توسط بمب‏افکن‏ های راهبردی و یا موشک‏های بالستیک دوربرد آمریکا را بالا ببرد. فرماندهان نیروی هوایی و نیروهای راهبردی ارتش آمریکا ترکیب افزایش بازدارندگی و همچنین بالا بردن انعطاف‏ پذیری عملیاتی آفندی را دو انگیزه مهم و تعیین‏ کننده برای توسعه موشک کروز ال‏ آر‏ اس‏ او می‏ دانند. نقش بازدارندگی مورد توجه حاصل از این سلاح تنها با تولید و نگهداری تعداد مشخصی از آن تامین می‏ شود و قابلیت آن برای افزایش قدرت آفندی آمریکا در حمله به اهداف گوناگون در نقاط مختلف زمانی به مرحله ظهور و بروز می‏ رسد که بازدارندگی لازم ایجاد نشده باشد. در این صورت الزامات دیگری نیز باید تدبیر شود تا مقصود نهایی شامل انهدام اهداف موردنظر برآورده شود. در این مرحله مقایسه موشک کروز با موشک بالستیک و یا بمب‏‏ های هسته‏ ای جالب توجه است. رساندن یک موشک کروز به هدف مورد نظر دشوارتر و پیچیده‏ تر از شلیک یک موشک بالستیک است اما آسان‏تر و کم دردسرتر از حمله به اهداف توسط بمب‏ است. با توجه به قابلیت دورزنی موشک کروز ال‏ آر اس‏ او، هواپیمای حامل قادر خواهد بود آنرا از فاصله‏ ای ایمن نسبت به هدف شلیک نماید و خود را در معرض خطر سامانه‏ های پدافندی دشمن قرار ندهد. توجه به این نکته و همچنین پیشرفت کشورهای دیگر در حوزه پدافندی، برنامه‏ ریزان نظامی آمریکا را وادار ساخته تا تقویت قابلیت پنهان‏کاری بمب‏ افکن راهبردی دوربرد نسل‏ آینده این کشور موسوم به ال‏ آر اس-بی را به‏ عنوان اولویتی اصلی در دستور کار قرار دهند.

۱۴۰۷۷-۵برخی منتقدان بر لزوم تولید و بهره‏ برداری از موشک‏ های کروز دوربرد توسط ارتش آمریکا تاکید دارند اما در مورد توسعه سرجنگی هسته‏ ای برای آن ابهام‏ هایی را وارد می‏ دانند. آنها معتقدند آمریکا در رویارویی‏ های نظامی اخیر خود بارها از موشک‏ های کروز تهاجم زمینی بصورت موفق در عملیات‏ های واقعی استفاده کرده و به‏ ویژه توسط آنها به تجهیزات و توان پدافندی طرف مقابل آسیب جدی وارد کرده است. در مقابل فرماندهان نظامی آمریکا دلیل اصلی برای تجهیز موشک ال‏ ار اس‏ او به سرجنگی هسته‏ ای را نیاز به تناسب با محیط‏ های نبرد آینده بر اساس چنین توان آفندی ارزیابی می‏ کنند به این معنا که روند پیچیده‏ تر شدن سامانه‏ های دفاع هوایی کشورهای رقیب حاکی از آن است که عبور از پوشش پدافندی و نفوذ به عمق خاک دشمن در رویارویی‏ های احتمالی آینده بسیار سخت‏ تر از گذشته خواهد بود. بر این اساس اتکاء صرف به موشک‏ های کروز راه‏کنشی دیگر پاسخگوی نیازهای عملیاتی نخواهد بود. در این سناریو موشک ال‏ آر اس‏ او با انهدام کامل زیرساخت‏ های پدافندی دشمن راه را برای نفوذ بمب‏ افکن‏های راهبردی به‏ منظور حمله به اهداف با ارزش و راهبردی در عمق خاک طرف مقابل باز می‏ کند. فرماندهی نیروهای راهبردی ارتش آمریکا در رهنامه‏ های خود برای انجام ماموریت‏های آفندی سراسری آینده چنین فرض کرده است که در چند روز اول رویارویی ترکیبی از بمب‏ افکن‏های بی-۲، هواپیماهای چندمنظوره اف-۲۲ و موشک‏های کروز دورزن نقش اصلی را بر عهده خواهند داشت. نیروی هوایی ارتش آمریکا ضمن تاکید بر نقش موثر موشک ال‏ آر اس‏ او در موفقیت این کشور در جنگ‏های آینده، تنها نقش محدودی و مشخصی را برای این سلاح درنظر دارد که شامل تغییر توازن میدان نبرد در روزهای نخستین درگیری و انهدام گسترده و وسیع توان پدافندی با هدف ایجاد حفره اساسی در پوشش دفاعی و نفوذ به حریم هوایی عمق خاک دشمن است. از اینرو استفاده از این نوع موشک در حملات هوایی پردامنه و مستمر در دستور کار نیست و این نقش کماکان بر عهده موشک‏ های کروز متعارف خواهد بود. نیروی هوایی آمریکا هم‏ اکنون برنامه‏ ای‏ به ارزش تقریبی ۴ میلیارد دلار را برای توسعه موشک دورزن هوا به‏ سطح مشترک (جی‏ ای‏ اس‏ اس‏ ام) و نمونه دوربرد تر آن موسوم به جی‏ ای‏ اس‏ اس‏ ام-ئی‏ آر در دست اجرا دارد. این موشک کروز توسط بمب‏ افکن‏های بی-۲ای، بی-۱بی و بی-۵۲اچ و جنگنده‏ های اف-۱۵ئی، اف-۱۶ و اف-۳۵ بکار گرفته خواهد شد. قرار است ۴۹۰۰ فروند از این موشک تولید شود که بیش از ۲۸۰۰ فروند از آن شامل نمونه دوربردتر خواهد بود.

۱۴۰۷۷-۳آمریکا موشک کروز ای ‏ال‏ سی‏ ام را در سال ۱۹۸۲ عملیاتی کرد. همانطور که پیش از این نیز اشاره شد توان پدافندی کشورهای رقیب در این مدت افزایش قابل توجهی یافته و بی شک محیط عملیاتی موشک ال‏ آر اس‏ او در نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ بسیار متفاوت خواهد بود. به‏ نظر می‏رسد متخصصان نیروی هوایی و فرماندهی نیروهای راهبردی ارتش آمریکا برد ۳هزار کیلومتر را برای این موشک درنظر دارند. با انجام یک محاسبه سرانگشتی و با درنظر گرفتن توان سامانه‏ های پدافندی روسیه و چین هواپیماهای حامل موشک کروز دروزن نسل آینده آمریکا قادر خواهند بود از فاصله ۱۰۰۰ کیلومتری مرزهای دو رقیب اصلی این کشور موشک‏ های خود را شلیک کنند. بر این اساس موشک‏های ال‏ آر اس‏ او می‏ توانند اهدافی تا عمق ۲هزار کیلومتری در خاک چین و روسیه را نشانه‏ گیری کنند. برآوردهای منابع اطلاعاتی و امنیتی غربی نشان می‏ دهد بخش مهمی از توان آفندی راهبردی این دو کشور در همین محدوده جغرافیایی مستقر شده است. نیروی هوایی آمریکا با توجه به نیازهای عملیاتی در دهه ۱۹۹۰ و عدم تطابق توانمندی موشک ای‏ ال‏ سی‏ ام و نیازمندی‏ های میدانی توسعه موشک کروز جدیدی موسوم به ای‏ سی‏ ام را در دستور کار قرار داد. در قالب این برنامه با صرف بیش از ۱۰ میلیارد دلار نزدیک به ۴۳۰ فروند موشک در سال‏های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ تولید شد اما فروپاشی شوروی و تغییر توازن دوقطبی سنتی پنتاگون را قانع کرد تا بلندپروازی خود برای تولید ۱۴۶۰ فروند از این موشک را کنار بگذارد. موشک کروز مادون صوت ای‏ سی‏ ام با برد ۳هزار کیلومتر به سرجنگی دبلیو۸۰-۱ مجهز بود و یک فروند بمب‏ افکن بی-۵۲اچ می‏ توانست تا ۱۲ فروند از این موشک را به‏ عنوان سلاح خارجی با خود حمل نماید. هواپیمای بمب‏افکن بی-۲ نیز برای حمل این موشک دورزن آماده شده بود اما با توجه به نقش بی-۲ به‏ عنوان یک بمب‏ افکن راهبردی نفوذکننده به عمق خاک دشمن نیازی به نصب ای‎سی‏‎ام بر روی این پرنده پنهان‏کار احساس نمی‏ شد. در ابتدا تصور کلی بر این اصل استوار بود که آمریکا با اجرای یک برنامه بهسازی در حین عمر عملیاتی موشک ای‏ سی‏ ام را تا سال ۲۰۳۰ در خدمت عملیاتی نگه می‏ دارد اما تنها ۱۵ سال پس از ورود این سلاح به خدمت در سال ۲۰۰۷ زمان بازنشستگی فرا رسید. دولت بوش طرحی برای توسعه یک موشک کروز موسوم به ئی‏ سی‏ ام را ارائه کرد که هرگز اجرایی نشد. به‏ نظر می‏ رسد فناوری‏ ها و نقشه‏ راه موردتوجه در دو برنامه پیشین ای‏ سی‏ ام و ئی‏ سی‏ ام در طراحی و تدوین پروژه توسعه موشک کروز ال‏ آر اس‏ او بکار گرفته شده است.

منبع:

نوید مقصودی و علی اصلانی، موشک کروز میراثی قدیمی برای آینده، انتشارات اندیشگاه فناوری‏های نوین، ۱۳۹۴٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *