خانه / مقالات آموزشی و ترویجی / صنعت و فناوری فضایی / لونا، اولین گام برای رسیدن به ماه

لونا، اولین گام برای رسیدن به ماه

پس از کسب موفقیت‌هایی در برنامه‌های فضایی نخست، اتحاد جماهیر شوروی برنامه‌ای در فعالیت‌های فضایی‌اش تعریف کرد که گام رو به جلوی دیگری قلمداد می‌شد. این بار، هدف ماه بود. شوروی، برنامه‌ لونا را به منظور کسب اطلاعات در مورد ماه تعریف کرد. این برنامه، نخستین برنامه فضایی بود که درمورد جسمی آسمانی غیر از زمین تعریف شد و قرار بود از اطلاعات به‌دست آمده در آن، در برنامه‌ریزی مأموریت‌های آینده ماه و سفر انسان به این کره و همچنین در برنامه‌های اکتشافی سیاره‌های زهره و مریخ استفاده شود.
برنامه لونا در واقع مجموعه‌ای از مأموریت‌های فضاپیماهای رباتی بود. در سال ۱۹۵۵ سرگی کارالیوف، رهبر برنامه‌های فضایی شوروی، طرحی برای فرستادن محموله به ماه مطرح کرد که بر اساس آن فضاپیما می‌توانست روی سطح ماه فرود آید و یا در اطراف آن بگردد. در سال ۱۹۵۸ این طرح صورت رسمی به خود گرفت و در پایان همان سال، اولین پرتاب این برنامه انجام شد. اولین اهداف تعریف شده برای فضاپیماهای برنامه لونا، تماس با سطح ماه، قرارگیری در مدار آن و عکس‌برداری از سطح تاریک آن بود. در هنگام تعریف مأموریت‌های لونا، حتی پیشنهاد شد انفجاری اتمی در سطح ماه صورت گیرد و از زمین، نور و تشعشعات این انفجار، هنگامی که فضاپیمای حاوی محموله اتمی با سطح ماه برخورد می‌کند، دیده شود. به این ترتیب از انجام چنین عملیاتی اطمینان حاصل می‌شد. این مأموریت هیچگاه انجام نگرفت.

۱۳۰۳۴-۲
در برنامه لونا، ۴۸ مأموریت تعریف شد که نیمی از آنها در مرحله پرتاب ناکام ماند. از ۲۴ پرتاب موفق انجام شده نیز تنها ۱۵ فضاپیما توانستند مأموریت خود را به‌طور کامل به انجام رسانند. از ۱۵ مأموریت موفق این برنامه، تعدادی برای گشتن دور ماه، تعدادی برای نشستن روی سطح آن و تعدادی برای هر دو منظور (شامل دو بخش مدارگرد و سطح‌پیما) طراحی شده بودند. هیچیک از سه پرتاب نخست برنامه لونا موفقیت‌آمیز نبودند. کاوشگر لونا-۱ که دوم ژانویه ۱۹۵۹ پرتاب شد، چهارمین تلاش برای ارسال فضاپیما توسط شوروی‌ها به سوی ماه بود. این کاوشگر کروی، پنج آنتن داشت که از نیم‌کره بدنه آن خارج شده بودند. این فضاپیما، سامانه پیشرانش نداشت و در واقع نخستین کاوشگر ماه بود که البته موفق به فرود روی آن نشد. این شکست دستاورد جالبی به همراه داشت؛ کاوشگر لونا-۱، پس از ۳۴ ساعت پرواز، در حالی‌که با سرعتی نزدیک به ۸۹۰۰ کیلومتر در ساعت از فاصله ۵۹۹۵ کیلومتری ماه عبور می‌کرد، در مدار خورشید گرفتار شد و در جایی بین مدارهای زمین و مریخ شروع به گردش حول خورشید کرد. به این‌ترتیب لونا-۱ اولین قمر مصنوعی خورشید شد. علاوه بر این، لونا-۱ چند تجربه دیگر را نیز برای نخستین‌بار در تاریخ فضا به نام خود ثبت کرده است. دوم ژانویه ۱۹۵۹، لونا-۱ اولین جسم ساخت بشر شد که توانست به سرعت فرار از زمین برسد و مدار زمین را ترک کند. روز بعد از پرتاب، لونا-۱ یک کیلوگرم گاز سدیم در فضا رها کرد و به این ترتیب اولین دنباله‌دار مصنوعی را در فضا به نمایش گذاشت. دنباله نارنجی رنگ فضاپیما برای دقایقی کوتاه بر فراز اقیانوس هند نمایان بود. لونا-۱، اطلاعاتی در خصوص کمربند مغناطیسی زمین و میدان مغناطیسی ماه به دست آورد، مبنی بر اینکه در بخش بیرونی کمربند ون آلن، تعداد ذرات پرانرژی کم است و ماه میدان مغناطیسی پرقدرتی ندارد.

۱۳۰۳۴-۳
به دنبال آن در دوازدهم سپتامبر همان سال، لونا-۲، دومین کاوشگر این برنامه به سوی ماه پرتاب شد و به آن برخورد کرد. این کاوشگر اولین جسم ساخت بشر بود که به ماه رسید. لونا-۳ توانست موفقیت چشمگیری به‌دست آورد و اولین تصاویر را از قسمت تاریک ماه بردارد. در این تصاویر، هفتاد درصد از سطح تاریک ماه قابل دیدن است. سرانجام کاوشگر لونا-۹، درسوم فوریه ۱۹۶۶، توانست روی ماه به آرامی فرود بیاید. لونا-۱۰، نیز اولین قمر مصنوعی ماه شد. لونا-۱۷ و لونا-۲۱ برای نخستین بار وسایل نقلیه‌ای با نام لوناخود به ماه بردند که در سطح ماه حرکت می‌کردند. ربات خودکار لوناخود-۱ که در هفدهم نوامبر ۱۹۷۰ با کاوشگر لونا-۱۷ به ماه برده شد، به عنوان اولین ربات خودکار، یازده روز روی ماه راه رفت. لوناهای ۱۶، ۲۰ و ۲۴ موفق به آوردن نمونه‌هایی از خاک ماه به زمین شدند. به این ترتیب اولین نمونه‌برداری خودکار از خاک ماه در مأموریت لونا-۱۶ انجام گرفت. البته نمونه خاکی که از ماه در مأموریت‌های لونا به زمین آورده شد در مقایسه با میزان خاکی که در مأموریت آپولو از ماه به زمین انتقال یافت بسیار کم بود (به ترتیب ۰/۳۲۶ کیلوگرم و ۳۸۰ کیلوگرم)، با این وجود، مأموریت لونا مأموریت رباتی بسیار پیشرفته‌ای در نمونه‌برداری از سطح اجرام آسمانی به شمار می‌رود. برنامه لونا طی ۱۶ سال، موجب اکتشافات بسیار مهمی در خصوص ماه و زمین شد. ترکیبات شیمیایی ماه، گرانش، دما و اطلاعاتی در مورد تابش‌های آن از جمله اطلاعاتی بودند که در مأموریت‌های لونا به دست آمدند. این برنامه، تا سال ۱۹۷۶ که لونا-۲۴ پرتاب شد، ادامه داشت. لونا در زبان روسی به معنای ماه است.

منبع:
لیلا خلج زاده، پنجاه سال در فضا، سازمان فضایی ایران، تهران، ۱۳۸۶٫

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *